Πώς είναι δυνατόν, εν έτει 2025, να μην υπάρχει ακόμη μία στοχευμένη, ηλεκτρονική, ακριβής καταγραφή της διασποράς, και ειδικά των Ελλήνων επιστημόνων που ζουν και διαπρέπουν στο εξωτερικό;
Στο πλαίσιο του συνεδρίου In Forum που διοργάνωσε το in.gr με θέμα το Brain Regain, ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας Κόμβος – Δίκτυα του Παγκόσμιου Ελληνισμού, καθ. Άγγελος Χανιώτης, έθεσε στον Υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη αυτό το ερώτημα. Ίσως το σημαντικότερο και διαχρονικό ερώτημα της ελληνικής πολιτικής για τη διασπορά.
Ο καθ. Χανιώτης, ο οποίος έχει διανύσει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ακαδημαϊκής σταδιοδρομίας σε κορυφαία ιδρύματα της Ευρώπης και των ΗΠΑ, τόνισε ότι ουδέποτε ήρθε σε επαφή μαζί του κάποιο ελληνικό προξενείο, παρά τις υψηλές θέσεις ευθύνης που κατείχε. Αναγνωρίζοντας τη σημασία της κινητοποίησης, επανέφερε την πρόταση του Κόμβου για μια εθνικής κλίμακας πρωτοβουλία καταγραφής και διασύνδεσης του επιστημονικού Ελληνισμού.
Ο Υπουργός Εξωτερικών ανταποκρίθηκε με έντονη συναισθηματική φόρτιση, υπογραμμίζοντας ότι το επιστημονικό δυναμικό της Ελλάδας στο εξωτερικό «δεν είναι απλώς ήπια δύναμη – είναι πόρος επιβίωσης». Ανέφερε ότι ήδη έχει ξεκινήσει η καταγραφή για τις Ηνωμένες Πολιτείες με τη βοήθεια ψηφιακών εργαλείων, με στόχο την ολοκλήρωση εντός διετίας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην ανάγκη αναγνώρισης ιατρικών ειδικοτήτων αποκτημένων στο εξωτερικό, ώστε να διευκολυνθεί η επιστροφή επιστημόνων στην Ελλάδα με αξιοπρέπεια και επαγγελματική συνέχεια.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνον η επιστροφή. Είναι – όπως εύστοχα τονίστηκε – η ενεργή διατήρηση του δεσμού των Ελλήνων του εξωτερικού με την πατρίδα. Μια τέτοια σχέση δεν χτίζεται με εθιμοτυπικές επαφές και ευχές. Χτίζεται με αναγνώριση, με θεσμική μέριμνα, με στοχευμένες πολιτικές. Ο Κόμβος θα συνεχίσει να εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση, προτείνοντας λύσεις, χτίζοντας γέφυρες και ενισχύοντας τα δίκτυα του παγκόσμιου Ελληνισμού με σοβαρότητα και συνέπεια.
Στη δεύτερη παρέμβαση του στην ίδια συζήτηση, ο πρόεδρος του Κόμβου καθ. Χανιώτης, εξέφρασε αρχικά βαθιά ανησυχία για τις πρόσφατες πολιτικές που επηρεάζουν το ελληνικό επιστημονικό δυναμικό—όχι μόνο της διασποράς, αλλά συνολικότερα. Επισήμανε τις εξής κύριες παραμέτρους:
Πρόβλημα υποτροφιών και βίζας
Λόγω περικοπών στη χρηματοδότηση της έρευνας και λόγω των αποφάσεων του προέδρου των ΗΠΑ σε σχέση με τη βίζα, οι υπότροφοι που προέρχονται από χώρες εκτός Ε.Ε. (π.χ. Κίνα) αντιμετωπίζουν σοβαρές καθυστερήσεις ή ακόμη και αδυναμία έκδοσης βίζας για να συνεχίσουν τη φοίτηση/έρευνα τους στο εξωτερικό.
Ως καθηγητής στο Institute for Advanced Study του Princeton, εκφράζει το φόβο ότι οι νεοεισερχόμενοι υπότροφοι ενδέχεται να μην έχουν καν τη δυνατότητα να φτάσουν στις εγκαταστάσεις από τον Οκτώβριο, με συνέπεια να χαθεί πολύτιμο επιστημονικό δυναμικό.
Το “Brain Regain” δεν είναι μόνο φυσική επιστροφή
Υπενθύμισε ότι η έννοια του «Brain Regain» δεν περιορίζεται στην επαναπατρισμό όλων των Ελλήνων επιστημόνων, αλλά περιλαμβάνει και τη συμβολή τους εξ αποστάσεως. Πολλοί Έλληνες διαπρεπείς επιστήμονες της διασποράς είναι – για παράδειγμα – αξιολογητές αιτήσεων νέων ιδιωτικών πανεπιστημίων και συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης, ακόμη και όταν διδάσκουν στο εξωτερικό.
H πολιτική Trump δημιουργεί και ευκαιρίες
Έκρινε ότι οι μεταβολές στο αμερικανικό καθεστώς χορήγησης βίζας δημιουργούν μια μοναδική ευκαιρία για ευρωπαϊκές χώρες, και ειδικότερα για την Ελλάδα, να προσελκύσουν πίσω μέρος του επιστημονικού δυναμικού τους, εφόσον ληφθούν τα κατάλληλα κίνητρα.
Τόνισε στη συνέχεια ότι, σε απόλυτους αριθμούς σε σχέση με τον πληθυσμό, η Ελλάδα (μαζί με το Ισραήλ) έχει τον υψηλότερο αριθμό επιστημόνων στην οικουμενική διασπορά. Αν δημιουργηθούν στοχευμένα κίνητρα επιστροφής, είναι βέβαιο ότι πολλοί Έλληνες επιστήμονες θα επιλέξουν να γυρίσουν στην πατρίδα αντί να παραμείνουν σε καθεστώς αβεβαιότητας στο εξωτερικό και ειδικά στις ΗΠΑ.
Οι ευρωπαϊκές και εθνικές πρωτοβουλίες μπορούν να συμβάλουν στην επιστροφή των επιστημόνων στην Ευρώπη
Η Ε.Ε. έχει ήδη ενεργοποιήσει το πρόγραμμα European Research Country, με αύξηση των κεφαλαίων που διατίθενται σε επιστήμονες που επιστρέφουν στην Ευρώπη.
Υπογράμμισε επίσης την ανάγκη να δημιουργηθεί στην Ελλάδα ένα δίκτυο συνεργαζόμενων επιστημονικών ιδρυμάτων, όπου οι επιστήμονες θα μπορούν να επιστρέψουν όχι απαραίτητα με αυξημένες απολαβές, αλλά με την ελευθερία να κάνουν την έρευνά τους χωρίς ασφυκτική γραφειοκρατία.
Στοιχεία έρευνας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, δείχνουν ότι για τους Έλληνες επιστήμονες η προτεραιότητα δεν είναι τόσο οι υψηλές αμοιβές, όσο η δυνατότητα να διεξάγουν τη μελέτη τους απερίσπαστοι, χωρίς γραφειοκρατικά εμπόδια. Αυτή η έρευνα καταδεικνύει την σημασία της ελευθερίας στην έρευνα. Αυτή η «απόλυτη ελευθερία» στην έρευνα, είπε, « αποτελεί κεφαλαιώδες αίτημα για να επιστρέψουν ή να συνεχίσουν να συνεργάζονται με την Ελλάδα οι Έλληνες επιστήμονες της διασποράς ».
Παράδειγμα συνεργασίας με το Ίδρυμα Νιάρχου
Υπήρξε συμφωνία συνεργασίας μεταξύ Institute of Advanced Study και Ιδρύματος Νιάρχου: όποιος Έλληνας υπότροφος επιστρέφει στην Ελλάδα να λαμβάνει επιπλέον μπόνους 25.000 δολαρίων για να συνεχίσει την έρευνά του.
–Ολοκληρώνοντας την παρέμβαση του, τόνισε πως τέτοιου είδους χορηγίες, από κοινωφελείς οργανισμούς, είναι κρίσιμες για την επιτυχία μιας συνολικής στρατηγικής επιστροφής ή – έστω – της στενότερης σύνδεσης των Ελλήνων επιστημόνων της διασποράς με τα ελληνικά ιδρύματα.
Μπορείτε να δείτε ολόκληρη την παρέμβαση του καθ. Άγγελου Χανιώτη εδώ.
