Νέα παρουσίαση στο CEPR εξετάζει τις αντιλήψεις που επηρεάζουν τις επενδυτικές αποφάσεις των νοικοκυριών
Ο Μιχάλης Χαλιάσος, Καθηγητής Μακροοικονομικής και Χρηματοοικονομικής στο Goethe University Frankfurt, Research Fellow του CEPR, ιδρυτικός διευθυντής του CEPR Network on Household Finance, Πρόεδρος του ΔΣ του Κόμβου και συντονιστής της δράσης ΕΝΝΟΙΑ, παρουσίασε πρόσφατα νέα ερευνητική δουλειά για ένα επίμονο ερώτημα: γιατί τόσα νοικοκυριά αποφεύγουν το χρηματιστήριο;
Η συμμετοχή στο χρηματιστήριο αφορά στην κατοχή και διαχείριση επενδύσεων σε μετοχές ή συναφή χρηματοοικονομικά προϊόντα από τα νοικοκυριά. Παρά τη μεγαλύτερη πρόσβαση στις αγορές, σημαντικό μέρος του πληθυσμού εξακολουθεί να μένει εκτός.
Στις 13 Οκτωβρίου 2026, ο Χαλιάσος παρουσίασε στο CEPR Advanced Forum in Financial Economics τη μελέτη “Rethinking Stock Market Participation: A Qualitative Approach”, την οποία συνυπογράφει με τους Kamila Duraj, Daniela Grunow, Christine Laudenbach και Stephan Siegel.
Γιατί οι άνθρωποι αποφεύγουν τις επενδύσεις;
Η μελέτη δείχνει ότι η αποχή από το χρηματιστήριο δεν εξηγείται μόνο από το εισόδημα, τις γνώσεις ή την ανοχή στον κίνδυνο. Σημαντικό ρόλο παίζει και η ίδια η εικόνα που έχουν πολλοί άνθρωποι για το τι απαιτεί η επένδυση.
Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι αρκετοί μη επενδυτές πιστεύουν πως, για να συμμετέχει κάποιος στην αγορά, πρέπει να μπορεί να ξεχωρίζει τις «καλές» από τις «κακές» μετοχές, να εντοπίζει τις σωστές στιγμές αγοράς και πώλησης και να παρακολουθεί συνεχώς τις εξελίξεις.
Η αντίληψη αυτή μετατρέπει την επένδυση σε μια διαδικασία που μοιάζει πολύ πιο απαιτητική από όσο είναι στην πράξη.
Για κάποιον που θεωρεί ότι πρέπει να έχει εξειδικευμένη γνώση, χρόνο και ικανότητα πρόβλεψης των αγορών, το κόστος συμμετοχής φαίνεται υψηλό πριν ακόμη πραγματοποιηθεί η πρώτη επένδυση.
Τι διαφορετικό έκανε η συγκεκριμένη έρευνα;
Η ερευνητική ομάδα επέλεξε μια μέθοδο που χρησιμοποιείται ευρέως στις κοινωνικές επιστήμες αλλά πολύ λιγότερο στα οικονομικά: τις ανοιχτές, εις βάθος συνεντεύξεις.
Πραγματοποιήθηκαν 25 συνεντεύξεις με επενδυτές και μη επενδυτές στη Γερμανία, μια χώρα υψηλού εισοδήματος με σχετικά χαμηλή συμμετοχή των νοικοκυριών στο χρηματιστήριο.
Η συζήτηση δεν ξεκινούσε με ερωτήσεις για μετοχές ή επενδύσεις. Οι συμμετέχοντες καλούνταν αρχικά να μιλήσουν γενικά για τα χρήματα, ώστε οι αντιλήψεις, οι φόβοι και τα εμπόδια να εμφανιστούν χωρίς να έχουν προκαθοριστεί από ένα τυπικό ερωτηματολόγιο.
Οι συνεντεύξεις αναλύθηκαν με παραδοσιακή ποιοτική ανάλυση από τους ερευνητές και συμπληρωματικά με εργαλεία μεγάλης γλωσσικής μοντελοποίησης. Στη συνέχεια, τα βασικά ευρήματα ελέγχθηκαν σε αντιπροσωπευτική έρευνα περισσότερων από 7.000 ατόμων.
Η αντίληψη της «ενεργής επένδυσης»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι η αντίληψη πως η επένδυση απαιτεί συνεχείς επιλογές μετοχών και σωστό timing εμφανίζεται όχι μόνο στους ανθρώπους που βρίσκονται εκτός αγοράς.
Ακόμη και αρκετοί ενεργοί επενδυτές συμμερίζονται την άποψη ότι πρέπει να παρακολουθούν διαρκώς την αγορά, να εντοπίζουν ευκαιρίες και να αποφεύγουν λανθασμένες επιλογές.
Η διαφορά είναι ότι ορισμένοι καταφέρνουν να ξεπεράσουν αυτό το αντιλαμβανόμενο εμπόδιο με τη βοήθεια άλλων. Η οικογένεια, οι φίλοι ή ένας οικονομικός σύμβουλος που θεωρείται αξιόπιστος μπορούν να μειώσουν την αβεβαιότητα και να διευκολύνουν την είσοδο στην αγορά.
Έτσι, το κοινωνικό περιβάλλον και η εμπιστοσύνη αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από όσο υποδηλώνουν παραδοσιακές προσεγγίσεις που επικεντρώνονται αποκλειστικά στο εισόδημα, τον πλούτο ή τις χρηματοοικονομικές γνώσεις.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τα νοικοκυριά;
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι όλοι πρέπει να επενδύουν στο χρηματιστήριο. Αναδεικνύει όμως ένα διαφορετικό ζήτημα: οι οικονομικές αποφάσεις μπορεί να επηρεάζονται από λανθασμένες αντιλήψεις για το πώς λειτουργούν οι επενδύσεις.
Αν κάποιος θεωρεί ότι η συμμετοχή στην αγορά προϋποθέτει συνεχή παρακολούθηση, επιλογή μεμονωμένων μετοχών και πρόβλεψη της σωστής στιγμής, είναι πιθανό να απορρίψει εξαρχής την επένδυση ως υπερβολικά δύσκολη ή χρονοβόρα.
Για τους ερευνητές, αυτό έχει συνέπειες και για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση. Η ενημέρωση δεν χρειάζεται να περιορίζεται σε έννοιες όπως απόδοση, κίνδυνος και διαφοροποίηση. Χρειάζεται επίσης να αντιμετωπίζει τις βασικές παρανοήσεις γύρω από το τι σημαίνει πρακτικά η συμμετοχή στις αγορές.
Το εύρημα έχει ενδιαφέρον σε μια περίοδο κατά την οποία ψηφιακές πλατφόρμες έχουν μειώσει σημαντικά τα τεχνικά εμπόδια πρόσβασης στις επενδύσεις. Η ευκολότερη πρόσβαση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουν εξαφανιστεί τα ψυχολογικά και γνωστικά εμπόδια.
Από την έρευνα στην οικονομική ανθεκτικότητα
Ο Μιχάλης Χαλιάσος κατέχει από το 2004 την Έδρα Μακροοικονομικής και Χρηματοοικονομικής στο Goethe University Frankfurt. Η έρευνά του επικεντρώνεται στα οικονομικά των νοικοκυριών, στην αποταμίευση, στις επενδυτικές αποφάσεις, στη χρηματοοικονομική παιδεία και στη διαχείριση οικονομικών κινδύνων.
Είναι ιδρυτικός διευθυντής του CEPR Network on Household Finance και σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την ευρωπαϊκή έρευνα Household Finance and Consumption. Το 2025 εξελέγη Founding Fellow της Royal Economic Society.
Είναι Πρόεδρος του ΔΣ του Κόμβου, και συντονίζει τη δράση ΕΝΝΟΙΑ – Ενδυνάμωση των ελληνικών νοικοκυριών στις οικονομικές αποφάσεις τους, η οποία συνδέει την επιστημονική έρευνα με την ανάπτυξη πρακτικών λύσεων για τις οικονομικές επιλογές των νοικοκυριών.
Η σύνδεση με τη δράση ΕΝΝΟΙΑ
Το ερώτημα που θέτει η νέα μελέτη βρίσκεται στον πυρήνα της ΕΝΝΟΙΑ: τι χρειάζονται τα νοικοκυριά για να μπορούν να παίρνουν καλύτερα ενημερωμένες οικονομικές αποφάσεις;
Η Δράση του Κόμβου, σε συνεργασία με την Εθνική Τράπεζα και την Accenture Greece, έχει αναπτύξει ερευνητικές και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες γύρω από την οικονομική συμπεριφορά, τη χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα και την ανάπτυξη εργαλείων που μπορούν να υποστηρίξουν τα νοικοκυριά.
Η ίδια θεματική θα βρίσκεται και στο 4ο Ετήσιο Συνέδριο Εργασίας του Κόμβου, στις 23 Νοεμβρίου 2026. Η ενότητα της ΕΝΝΟΙΑ θέτει το ερώτημα πώς η καλύτερη γνώση της οικονομικής συμπεριφοράς μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη οικονομική ανθεκτικότητα και καλύτερες αποφάσεις.
Η μελέτη για τη συμμετοχή στο χρηματιστήριο προσθέτει σε αυτή τη συζήτηση μια κρίσιμη παράμετρο: πολλές φορές, το εμπόδιο δεν βρίσκεται μόνο στους διαθέσιμους πόρους ή στην πρόσβαση στην πληροφορία, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις επιλογές που έχουν μπροστά τους.
