Πώς προετοιμάζουμε τα παιδιά για μια ζωή με την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη μπει στην καθημερινότητα των παιδιών. Τη χρησιμοποιούν για τις σχολικές εργασίες τους, για να αναζητήσουν πληροφορίες, να δημιουργήσουν εικόνες και κείμενα, να πειραματιστούν με νέες ιδέες ή ακόμη και να ζητήσουν προσωπικές συμβουλές. Οι γονείς, την ίδια στιγμή, καλούνται να κατανοήσουν μια τεχνολογία που εξελίσσεται γρηγορότερα από τους κανόνες, τις συνήθειες και τις γνώσεις που διαθέτουμε γι’ αυτήν.
Σε αυτό το νέο πεδίο επικεντρώθηκε η ενότητα «AI for Families», με ομιλητές τον Νίκο Μαυρίδη, Αντεπιστέλλον Μέλος του Κόμβου, και τη Melissa Saoudy, στο πλαίσιο της εκδήλωσης «From Dubai to Athens: AI, Families and Entrepreneurial Government», η οποία πραγματοποιήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 στις εγκαταστάσεις του ΣΑΚΑ, στο Κολλέγιο Αθηνών.
Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στους κινδύνους που συνοδεύουν τη χρήση της ΤΝ από τα παιδιά. Ανέδειξε και τις δημιουργικές δυνατότητες που ανοίγονται, καθώς και την ανάγκη να αποκτήσουν οι γονείς πρακτικά εργαλεία, ώστε να μπορούν να καθοδηγούν τα παιδιά τους με γνώση, ψυχραιμία και ενεργό παρουσία.
Νίκος Μαυρίδης: Η τεχνολογία πρέπει να βοηθά τον άνθρωπο να σκέφτεται και να δημιουργεί
Την ενότητα άνοιξε ο Δρ Νίκος Μαυρίδης, καθηγητής Τεχνητής Νοημοσύνης, απόφοιτος του MIT και επικεφαλής της δράσης AI’nclusion – Τεχνητή Νοημοσύνη χωρίς Αποκλεισμούς του Κόμβου.
Ξεκινώντας από τη δική του πορεία στην ΤΝ και τη ρομποτική, αναφέρθηκε στο παιδικό του όνειρο να δημιουργήσει ένα ρομπότ που θα λειτουργούσε ταυτόχρονα ως βοηθός και φίλος. Χρόνια αργότερα, το όνειρο αυτό πήρε μορφή μέσα από το πρώτο διαδραστικό ρομπότ που ανέπτυξε κατά τη διδακτορική του έρευνα στο MIT.
Σήμερα, όπως σημείωσε, τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου ένας «ψηφιακός συγγενής» εκείνων των πρώτων ρομπότ είναι διαθέσιμος σε κάθε υπολογιστή και κινητό τηλέφωνο. Ένα παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει την ΤΝ για να γράψει μαζί με τον γονέα του μια ιστορία πριν από τον ύπνο, να αναπτύξει μια ιδέα, να λύσει ένα πρόβλημα ή να φανταστεί διαφορετικές εκδοχές του μέλλοντος.
Η προοπτική αυτή συνδέθηκε με ένα ευρύτερο ερώτημα: τι είδους κοινωνία θέλουμε να δημιουργήσουμε με τη βοήθεια της ΤΝ;
Ο Νίκος Μαυρίδης περιέγραψε ένα μέλλον στο οποίο η τεχνολογία απελευθερώνει τους ανθρώπους από επαναλαμβανόμενες και απρόσωπες εργασίες, ενισχύει τη δημιουργικότητα, διευρύνει την πρόσβαση στη γνώση και επιτρέπει στους πολίτες να συμμετέχουν περισσότερο στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους. Κεντρική αρχή αυτής της προσέγγισης είναι ότι δεν πρέπει να εκπαιδεύσουμε τους ανθρώπους να λειτουργούν σαν μηχανές. Οι μηχανές πρέπει να βοηθούν τους ανθρώπους να σκέφτονται, να δημιουργούν και να φροντίζουν ο ένας τον άλλο και τον πλανήτη.
Η μετάβαση αυτή, όπως επισήμανε, χρειάζεται να στηριχθεί σε τρεις πυλώνες:
- στην προετοιμασία των ανθρώπων και της κοινωνίας για την εποχή της ΤΝ,
- σε μια συμμετοχική οικονομία που ενισχύει τον εργαζόμενο αντί να τον καθιστά περιττό,
- σε μια κουλτούρα εμπιστοσύνης, δεοντολογίας και δημοκρατικού ελέγχου.
Η τεχνολογική πρόοδος δεν περιμένει. Το ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι η επιβράδυνσή της, αλλά η επιτάχυνση της κοινωνικής προετοιμασίας που χρειάζεται για να την ακολουθήσει.
Melissa Saoudy: Η προετοιμασία αρχίζει από το σπίτι
Η εκπαίδευση για την ΤΝ αφορά τους μαθητές, τους εργαζομένους, τους εκπαιδευτικούς, τις επιχειρήσεις και τη δημόσια διοίκηση. Για τα παιδιά, όμως, η προετοιμασία αρχίζει μέσα στην οικογένεια.
Αυτή η διαπίστωση αποτέλεσε τη σύνδεση με την παρουσίαση της Melissa Saoudy, συμβούλου κοινωνικής καινοτομίας και δημόσιου μετασχηματισμού, με πολυετή εμπειρία στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ιδρύτριας της εταιρείας The Why. Η Melissa Saoudy έθεσε από την αρχή μια σαφή θέση: η οικογένεια πρέπει να αναγνωριστεί ως βασική μονάδα διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η διάδοση των εφαρμογών παραγωγικής ΤΝ υπήρξε τόσο γρήγορη, ώστε οι οικογένειες δεν πρόλαβαν να αναπτύξουν κοινά αποδεκτούς κανόνες. Το ChatGPT χρειάστηκε μόλις δύο μήνες για να φτάσει τα 100 εκατομμύρια χρήστες. Μέσα σε αυτό το περιορισμένο χρονικό διάστημα, οι γονείς κλήθηκαν να αποφασίσουν τι επιτρέπεται, ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν, πότε χρειάζεται παρέμβαση και πώς μπορούν να συζητήσουν με τα παιδιά τους για μια τεχνολογία που συχνά γνωρίζουν λιγότερο από εκείνα.
Τα παιδιά χρησιμοποιούν ήδη την ΤΝ – οι οικογένειες αναζητούν καθοδήγηση
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, οι νέοι ενσωματώνουν την ΤΝ στην καθημερινότητά τους ταχύτερα από τους ενηλίκους. Για το Ηνωμένο Βασίλειο, η χρήση ΤΝ το 2025 υπολογίστηκε στο 47% μεταξύ των ενηλίκων και στο 67% μεταξύ των εφήβων ηλικίας 13–18 ετών. Για την Ελλάδα παρουσιάστηκε ποσοστό 44% στους ενηλίκους και 83% στους εφήβους.
Τα επιμέρους ποσοστά εξαρτώνται από τη μεθοδολογία κάθε έρευνας, η τάση όμως είναι ευδιάκριτη: οι γονείς καλούνται να καθοδηγήσουν παιδιά που χρησιμοποιούν ήδη εργαλεία τα οποία οι ίδιοι μπορεί να μην έχουν ακόμη κατανοήσει πλήρως. Ανησυχούν για τις σχολικές εργασίες, τα deepfakes, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την επίδραση της ΤΝ στην κριτική σκέψη, χωρίς πάντοτε να αισθάνονται ότι διαθέτουν τη γνώση και τα κατάλληλα εργαλεία για να παρέμβουν.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί σημαντικές πρωτοβουλίες για την προστασία των παιδιών και την εκπαίδευσή τους στην ΤΝ. Διεθνείς οργανισμοί όπως η UNICEF και η UNESCO έχουν δημοσιεύσει κατευθυντήριες οδηγίες, ενώ το MIT RAISE έχει αναπτύξει πρωτοποριακό εκπαιδευτικό υλικό για τον γραμματισμό στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των πολιτικών και εργαλείων απευθύνεται κυρίως στα σχολεία, στις ψηφιακές πλατφόρμες και στους θεσμικούς φορείς. Η οικογένεια παραμένει συχνά εκτός του βασικού σχεδιασμού, παρότι το σπίτι είναι ο χώρος όπου τα παιδιά χρησιμοποιούν τις ψηφιακές εφαρμογές με τη μικρότερη επίβλεψη.
«Η ΤΝ είναι ήδη μια παιδική εμπειρία», ήταν μία από τις κεντρικές διαπιστώσεις της παρουσίασης. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς θα τη χρησιμοποιούν τα παιδιά και ποιος θα τα βοηθήσει να αναπτύξουν τις απαραίτητες δεξιότητες και συνήθειες.
Τέσσερις διαφορετικές στάσεις των γονέων
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της πρωτοβουλίας πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις με περισσότερους από 50 γονείς. Η έρευνα ανέδειξε τέσσερις βασικές στάσεις απέναντι στη χρήση της ΤΝ από τα παιδιά:
- Ο «Φύλακας» θέτει κανόνες, παρακολουθεί τη χρήση και επιδιώκει να γνωρίζει τι συμβαίνει, χρειάζεται όμως εργαλεία ώστε η εποπτεία να μη μετατραπεί σε ασφυκτικό έλεγχο.
- Ο «Καθοδηγητής» βλέπει την ΤΝ ως δεξιότητα, είναι συνήθως περισσότερο εξοικειωμένος με την τεχνολογία και καθοδηγεί ενεργά το παιδί.
- Ο «Επιφυλακτικός» ενδιαφέρεται, αλλά αισθάνεται απροετοίμαστος και παρεμβαίνει κυρίως όταν εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα.
- Ο «Εμπιστευόμενος» αντιμετωπίζει θετικά την τεχνολογία και αφήνει μεγαλύτερη ελευθερία στο παιδί, αλλά μπορεί να μην αντιλαμβάνεται εγκαίρως ορισμένους κινδύνους.
Υπάρχουν επίσης γονείς που δεν έχουν ακόμη εμπλακεί στη συζήτηση, όχι επειδή απορρίπτουν απαραιτήτως την ΤΝ, αλλά επειδή δεν έχουν συνειδητοποιήσει τον βαθμό στον οποίο αποτελεί ήδη μέρος της ζωής των παιδιών.
Παιδιά με κρίση, δημιουργικότητα και ασφάλεια
Το όραμα που παρουσίασε η Melissa Saoudy συνοψίζεται σε τρεις έννοιες: σοφία, δημιουργικότητα και ασφάλεια.
Τα παιδιά χρειάζεται να αποκτήσουν κρίση, ώστε να αναγνωρίζουν τι είναι πραγματικό, να αξιολογούν τις απαντήσεις ενός συστήματος και να σκέφτονται αυτόνομα. Παράλληλα, μπορούν να αξιοποιήσουν την ΤΝ για να γράψουν, να σχεδιάσουν, να πειραματιστούν και να μετατρέψουν μια αρχική ιδέα σε κάτι πιο σύνθετο, με την τεχνολογία να ενισχύει τη φαντασία τους χωρίς να αντικαθιστά τη σκέψη τους
Η ασφάλεια αποτελεί τη βάση αυτής της σχέσης. Τα παιδιά πρέπει να προστατεύονται από επιβλαβές περιεχόμενο, παραπλανητικές εφαρμογές, παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων, εξαπάτηση και εξάρτηση, ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζονται για έναν κόσμο στον οποίο η ΤΝ θα είναι διαρκώς παρούσα.
Πέντε καταστάσεις που αντιμετωπίζουν ήδη οι οικογένειες
Η προτεινόμενη προσέγγιση επικεντρώνεται στην ηλικιακή ομάδα 7–15 ετών και οργανώνεται γύρω από πραγματικές καταστάσεις της οικογενειακής ζωής:
- Το παιδί παρουσιάζει μια άψογη σχολική εργασία και ο γονέας υποψιάζεται ότι δημιουργήθηκε εξ ολοκλήρου από την ΤΝ.
- Το παιδί ζητά προσωπικές ή συναισθηματικές συμβουλές από ένα chatbot.
- Εμφανίζεται μια ψεύτικη εικόνα ή ένα deepfake που αφορά το παιδί ή κάποιον συμμαθητή του.
- Το παιδί θέλει να χρησιμοποιήσει την ΤΝ για να δημιουργήσει ένα κείμενο, μια εικόνα, μια ιστορία ή ένα δικό του έργο.
- Η συνεχής χρήση της ΤΝ αρχίζει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, ερευνά και αξιολογεί τις πληροφορίες.
Για καθεμία από αυτές τις περιπτώσεις χρειάζονται απλές, πρακτικές και προσαρμοσμένες στην ηλικία του παιδιού οδηγίες, τις οποίες ο γονέας θα μπορεί να αξιοποιήσει τη στιγμή που αντιμετωπίζει ένα πραγματικό περιστατικό.
Από την απαγόρευση στη συν-χρήση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η έννοια της συν-χρήσης, δηλαδή της από κοινού αξιοποίησης της ΤΝ από τον γονέα και το παιδί. Μέσα από ένα μικρό δημιουργικό έργο ή μια κοινή αναζήτηση, ο γονέας μπορεί να παρατηρεί πώς σκέφτεται το παιδί, να εξηγεί τις δικές του επιλογές και να μεταδίδει καλές ψηφιακές συνήθειες, χωρίς η διαδικασία να βιώνεται ως αστυνόμευση.
Η συν-χρήση παρομοιάστηκε με την εκμάθηση οδήγησης: ο γονέας δεν δίνει μόνο έναν κατάλογο κανόνων, αλλά βρίσκεται δίπλα στο παιδί, δείχνει στην πράξη πώς χρησιμοποιείται υπεύθυνα ένα ισχυρό εργαλείο και παρεμβαίνει όταν χρειάζεται.
Ένας διάλογος χωρίς έτοιμες απαντήσεις
Η παρουσίαση εξελίχθηκε σε ανοιχτή συζήτηση με το κοινό. Οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν απόψεις για το πώς μπορούν να κινητοποιηθούν οι γονείς, πώς μπορεί να ενταχθεί η ΤΝ στη μαθησιακή διαδικασία και ποιος πρέπει να έχει πρόσβαση στα δεδομένα από τη χρήση των εφαρμογών από ανηλίκους.
Μεταξύ των ζητημάτων που τέθηκαν ήταν η δυνατότητα των γονέων να λαμβάνουν μια περιοδική σύνοψη των θεμάτων για τα οποία τα παιδιά συνομιλούν με ένα σύστημα ΤΝ, καθώς και η αξιοποίηση ανώνυμων και συγκεντρωτικών δεδομένων για την κατανόηση των νέων προτύπων χρήσης. Οι προτάσεις αυτές μπορούν να συμβάλουν στην έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων, συνοδεύονται όμως από σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την ιδιωτικότητα και την αναπτυσσόμενη αυτονομία του παιδιού. 
Όπως υπογράμμισαν και οι δύο ομιλητές, πρόκειται για ένα νέο πεδίο στο οποίο δεν έχει ακόμη συγκεντρωθεί όλη η απαιτούμενη γνώση. Πολλά ερωτήματα δεν έχουν μία αυτονόητη σωστή ή λανθασμένη απάντηση. Οι εφαρμογές εξελίσσονται συνεχώς, οι συνήθειες των χρηστών αλλάζουν και κάθε παρέμβαση μπορεί να έχει συνέπειες που δεν είναι εξαρχής ορατές.
Για τον λόγο αυτό, η γνώση θα διαμορφωθεί μέσα από την έρευνα, τον ανοιχτό διάλογο, τη δοκιμή διαφορετικών προσεγγίσεων και τη συμμετοχή γονέων, παιδιών, εκπαιδευτικών, ειδικών, θεσμών και εταιρειών τεχνολογίας.
Η δράση AI’nclusion του Κόμβου
Η εκδήλωση εντάσσεται στη δράση AI’nclusion – Τεχνητή Νοημοσύνη χωρίς Αποκλεισμούς του Κόμβου, η οποία προωθεί την πρόσβαση στη γνώση, τον γραμματισμό στην ΤΝ και την υπεύθυνη αξιοποίησή της από διαφορετικές ομάδες της κοινωνίας. Μετά τις πρωτοβουλίες για εκπαιδευτικούς, μαθητές και την εκπαιδευτική κοινότητα, το AI for Families διευρύνει τη συζήτηση προς την οικογένεια και τις πρακτικές ανάγκες των γονέων.
Η πρωτοβουλία εκφράζει τη βασική κατεύθυνση του AI’nclusion: συνεργασία ανάμεσα στην επιστημονική κοινότητα, την εκπαίδευση, την οικογένεια, την Πολιτεία, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών, ώστε η Τεχνητή Νοημοσύνη να αξιοποιείται με γνώση, υπευθυνότητα και χωρίς αποκλεισμούς.
Ποιος είναι ο ρόλος των γονέων στην εποχή της ΤΝ;
Ο ρόλος του γονέα δεν είναι να γνωρίζει κάθε εφαρμογή ούτε να παρακολουθεί κάθε κίνηση του παιδιού. Είναι να διατηρεί ανοιχτή την επικοινωνία, να μαθαίνει μαζί με το παιδί, να θέτει σαφή όρια όπου χρειάζονται και να το βοηθά να αναπτύξει κριτική σκέψη, δημιουργικότητα και υπεύθυνες ψηφιακές συνήθειες.
Η ΤΝ θα συνεχίσει να αλλάζει. Η ενεργή παρουσία του γονέα, η εμπιστοσύνη και η ανθρώπινη σχέση παραμένουν τα σταθερά σημεία αναφοράς.
Η εκδήλωση εντάσσεται στη δράση AI’nclusion – Τεχνητή Νοημοσύνη χωρίς Αποκλεισμούς και συνδιοργανώθηκε από το MIT Club of Greece, το MIT Club of the UAE, τον Κόμβο – Δίκτυα του Παγκόσμιου Ελληνισμού, το AICatalyst και την Ελληνική Εταιρεία Τεχνητής Νοημοσύνης, με την υποστήριξη της Codrus Capital AG.
