Η πρωτοβουλία του Κόμβου εστιάζει στην προετοιμασία της κοινωνίας και της οικονομίας για την εποχή της ΤΝ, προωθώντας πρόσβαση στην εκπαίδευση, ενδυνάμωση των εργαζομένων και οικοδόμηση εμπιστοσύνης για μια βιώσιμη και συμμετοχική μετάβαση.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται σε τεχνολογία γενικού σκοπού, με επιπτώσεις που υπερβαίνουν το πεδίο της καινοτομίας και αγγίζουν τον πυρήνα της κοινωνικής οργάνωσης: την εργασία, την εκπαίδευση, τη δημόσια διοίκηση, την ενημέρωση, την υγεία, αλλά και την ίδια τη δημοκρατική συμμετοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρωτοβουλία AI’nclusion του Κόμβου αντιμετωπίζει την πρόσβαση στην ΤΝ όχι ως τεχνικό προνόμιο, αλλά ως ζήτημα κοινωνικής συνοχής, δημοκρατικής συμμετοχής και κοινωνικής επένδυσης.
Όπως επισημάνθηκε στην εισαγωγή της ενότητας, ο στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα πεδίο δράσης όπου η ΤΝ λειτουργεί ως μοχλός ενδυνάμωσης: να διευρύνει τις ευκαιρίες αντί να τις περιορίζει, να μειώνει τις ανισότητες αντί να τις επιτείνει, να υποστηρίζει τον άνθρωπο αντί να τον αντικαθιστά.
Δύο συντονιστές, μία κοινή κατεύθυνση
Η δράση συντονίζεται από δύο πρόσωπα. Η Μαρίλη Μέξη, ιδρυτικό μέλος του Κόμβου και συντονίστρια της Δράσης, λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων, δεν ήταν παρούσα στη συγκεκριμένη συζήτηση. Τον συντονισμό της ενότητας και της συζήτησης ανέλαβε ο Δρ. Νικόλαος Μαυρίδης, διδάκτορας του MIT, πανεπιστημιακός σύμβουλος στην Τεχνητή Νοημοσύνη, με εμπειρία τόσο στον ακαδημαϊκό χώρο όσο και σε έργα με μεγάλους οργανισμούς και κοινωφελείς δομές.
Στον εναρκτήριο λόγο του, ο Δρ. Μαυρίδης επέλεξε μια ανθρώπινη αφετηρία: την παιδική φιλοδοξία για έναν «ρομποτικό βοηθό» που θα είναι και φίλος — μια ιδέα που, χρόνια αργότερα, μεταφράζεται σε καθημερινές πρακτικές χρήσης εργαλείων όπως το ChatGPT, ακόμη και ως αφορμή για ιστορίες, φαντασία και «οράματα για το μέλλον». Η προσωπική αφήγηση λειτούργησε ως γέφυρα προς το κεντρικό ερώτημα:
θα οδηγηθούμε σε μια εποχή νοήματος και ευημερίας ή σε ένα σενάριο «τεχνοφεουδαλισμού», όπου η ισχύς συγκεντρώνεται, οι ανισότητες οξύνονται και μεγάλα τμήματα της κοινωνίας μένουν πίσω;
Οι 3 πυλώνες της προετοιμασίας
Η συζήτηση οργανώθηκε γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες προετοιμασίας κοινωνίας και οικονομίας για την εποχή της σύγχρονης ΤΝ:
1) Ανθρώπινο δυναμικό και καθολική πρόσβαση σε δεξιότητες
Επιχειρηματίες, εργαζόμενοι, στελέχη, δημόσιοι λειτουργοί, ευάλωτες ομάδες και ηλικιωμένοι χρειάζονται πρόσβαση, εφόδια και δυνατότητες προσαρμογής. Η μετάβαση απαιτεί στοχευμένες διαδρομές upskilling και reskilling, με έμφαση όχι μόνο σε ψηφιακές δεξιότητες αλλά και σε διαχρονικές ικανότητες: αναλυτική, συνθετική και κριτική σκέψη, ηθικές δεξιότητες και ικανότητα διαρκούς μάθησης.
2) Παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα χωρίς «κοινωνικές απώλειες»
Η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα, όμως το κρίσιμο ζητούμενο είναι να μη δημιουργεί νέα ρήγματα. Εδώ αναδείχθηκε η έννοια της Pro-Worker AI: όχι ΤΝ που αντικαθιστά τον άνθρωπο, αλλά ΤΝ που ενδυναμώνει τον εργαζόμενο, δημιουργεί νέα καθήκοντα υψηλότερης αξίας και στηρίζει ομαλές μεταβάσεις.
3) Κουλτούρα εμπιστοσύνης, ηθική και κοινωνική συνοχή
Χωρίς κοινωνική αποδοχή, κατανόηση και δημοκρατικό έλεγχο, καμία τεχνολογία δεν μπορεί να προχωρήσει με βιώσιμο τρόπο. Η εμπιστοσύνη δεν είναι επικοινωνιακό σύνθημα· είναι δομική προϋπόθεση, ειδικά σε μια εποχή όπου η ΤΝ επηρεάζει αποφάσεις, υπηρεσίες και πρόσβαση σε δικαιώματα.
AI literacy και εκπαίδευση σε κλίμακα
Σημαντικό μέρος της ενότητας αφιερώθηκε στην AI literacy και σε παραδείγματα εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών μεγάλης κλίμακας. Παρουσιάστηκε το πλαίσιο του MIT Open Learning και η λογική ενός προγράμματος που στοχεύει όχι στο να «εκπαιδεύσει μηχανικούς ΤΝ», αλλά στο να δημιουργήσει ενήμερους και ικανούς χρήστες, με κατανόηση του πώς λειτουργούν τα συστήματα, των ηθικών συνεπειών και των εφαρμογών σε διαφορετικούς τομείς. Ιδιαίτερη αξία δόθηκε σε αφηγηματική μάθηση (χωρίς απαίτηση προγραμματισμού), σε stackable modules και σε υποστηρικτικά εργαλεία μάθησης με χρήση AI tutors.
Η εκπαιδευτική διάσταση συνδέθηκε ευθέως με ένα πρακτικό συμπέρασμα: η καθυστέρηση υιοθέτησης της ΤΝ συχνά δεν οφείλεται στην απουσία τεχνολογίας, αλλά στην απουσία ανθρώπων και μηχανισμών που μπορούν να την αξιοποιήσουν.
Πάνελ: από το blueprint στο επιχειρησιακό σχέδιο
Στο πάνελ, τέθηκαν με σαφήνεια οι προτεραιότητες για το «επόμενο βήμα» της χώρας.
- Η Κατερίνα Πάστρα (Ελ. Εταιρεία ΤΝ-ΕΕΤΝ) υπογράμμισε ότι, ενώ υπάρχει σχέδιο/blueprint για την ΤΝ, αυτό που λείπει είναι ένα επιχειρησιακό σχέδιο: συγκεκριμένες δράσεις, ορίζοντας χρόνου, milestones και προϋπολογισμός — ώστε το σχέδιο να γίνει ορατό, συμμετοχικό και υλοποιήσιμο.
- Ο Κυριάκος Σαμπατακάκης (ιδρυτικό μέλος του Κόμβου, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Accenture) έδωσε έμφαση στην εκπαίδευση και στη στελέχωση: χωρίς ανθρώπους με δεξιότητες, η μετάβαση επιβραδύνεται.
- Ο Κωνσταντίνος Καρπούζης (Πάντειο Πανεπιστήμιο) ανέδειξε την αντίσταση στην αλλαγή, ειδικά σε περιβάλλοντα όπως η δημόσια διοίκηση, και την ανάγκη για flagship projects που θα κάνουν ορατό το όφελος στην κοινωνία — όχι μόνο σε επίπεδο «επικεφαλίδων», αλλά σε επίπεδο καθημερινής εμπειρίας.
- Ο Θάνος Μαρκαντώνης (Αντιπρόεδρος AICatalyst) έθεσε ως κεντρικό στόχο την ένωση οικοσυστήματος (ακαδημία-επιχειρήσεις-πολιτεία), με έμφαση σε δεξιότητες, απασχόληση και γρήγορα, μετρήσιμα αποτελέσματα («να γινόμαστε πιο doers»).
Megan Mitchell (Senior Director for Universal Learning, MIT Open Learning) παρουσίασε τη στρατηγική του MIT για καθολική πρόσβαση στη γνώση και την AI literacy, με εκπαιδευτικά προγράμματα που στοχεύουν στο να γίνουν οι πολίτες και οι επαγγελματίες ικανοί χρήστες της ΤΝ, κατανοώντας τις ηθικές συνέπειες και τις πρακτικές εφαρμογές της σε διάφορους τομείς.
Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη η Ελλάδα να αποφύγει ένα μοντέλο «δύο ταχυτήτων», όπου μόνο οι μεγάλες επιχειρήσεις μετασχηματίζονται. Δεδομένου ότι η ελληνική οικονομία αποτελείται σε πολύ μεγάλο ποσοστό από μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η μετάβαση χρειάζεται εργαλεία, κίνητρα και πρακτική καθοδήγηση. Προτάθηκε, ενδεικτικά, η διερεύνηση κινήτρων όπως η αντιμετώπιση επενδύσεων ΤΝ ως δαπάνες R&D, ώστε να ξεκλειδώνονται αποφάσεις υιοθέτησης.
Από δράσεις σε εργαλεία: πρακτικές εφαρμογές για πολίτες και οργανισμούς
Ένα κομβικό σημείο ήταν η διάκριση ανάμεσα στις «δράσεις» και στα «εργαλεία». Η επιμόρφωση δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε διαλέξεις και παραδοσιακό υλικό. Χρειάζονται πρακτικά εργαλεία — για παράδειγμα, ψηφιακές εφαρμογές που βοηθούν οργανισμούς και πολίτες να κατανοούν υποχρεώσεις, πλαίσια συμμόρφωσης και επιλογές (π.χ. μέσω decision trees), αλλά και εφαρμογές που μετατρέπουν τη γνώση σε καθημερινή ικανότητα χρήσης.
Τι σημαίνει AI’nclusion στην πράξη
Συνολικά, η πρωτοβουλία AI’nclusion αποτυπώνει ένα πλαίσιο μετάβασης που συνδυάζει:
- Εκπαίδευση και AI literacy για όλους, με κλιμάκωση, προσβασιμότητα και εργαλεία μάθησης.
- Pro-Worker AI και πολιτικές που ευνοούν την επαύξηση (augmentation) αντί της μαζικής αντικατάστασης.
- Κοινωνική συνοχή και εμπιστοσύνη, με κανόνες, διαφάνεια, ηθική και δημοκρατικό έλεγχο.
- Συντονισμό οικοσυστήματος στην Ελλάδα και αξιοποίηση του δικτύου της διασποράς ως πολλαπλασιαστή.
- Έμφαση σε αποτελέσματα: γρήγορες, στοχευμένες πρωτοβουλίες, μετρήσιμες επιδράσεις και παραδείγματα που λειτουργούν ως πρότυπα.
Η ΤΝ δεν είναι απλώς τεχνολογική εξέλιξη· είναι πρόκληση κοινωνικής οργάνωσης. Αν η μετάβαση σχεδιαστεί με κριτήριο την ενδυνάμωση του ανθρώπου, μπορεί να στηρίξει μια οικονομία πιο παραγωγική και μια κοινωνία πιο συνεκτική. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να υπηρετήσει το AI’nclusion: μια ΤΝ που δεν αφήνει κανέναν πίσω, γιατί η πρόοδος χωρίς συμπερίληψη δεν είναι πρόοδος — είναι ρήγμα.
Ο Κόμβος ευχαριστεί τους χορηγούς του: Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Accenture Greece, Natech Banking Solutions, Informal Adv, DEMO Pharmaceuticals S.A., Deloitte, ECOVIS OneTax και την Τράπεζα Πειραιώς που στηρίζει τον Κόμβο στην υλοποίηση του οράματος του.
