Η Δρ. Ανεζίνα Σολωμονίδου για τη σχέση τέχνης και επιστήμης, την τεχνολογία ως εργαλείο και ως εξουσία, και το ερώτημα αν η ανθρωπότητα θα μεταφέρει στο διάστημα τα ίδια λάθη που έχει ήδη κάνει στη Γη.
Τι κοινό μπορεί να έχει ο κινηματογράφος με το διάστημα;
Περισσότερα απ’ όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά.
Η Δρ Ανεζίνα Σολωμονίδου γνωρίζει καλά και τις δύο πλευρές αυτής της σχέσης. Πλανητική γεωλόγος και Senior Scientist στο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, με πολυετή ερευνητική δραστηριότητα στη NASA/JPL, το Caltech και την ESA και συμμετοχή σε σημαντικές διαστημικές αποστολές, είναι μέλος της Διεθνούς Συμβουλευτικής Επιτροπής του Κόμβου και της ομάδας της δράσης του για την Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία του Διαστήματος.
Παράλληλα, εκπροσωπεί την Ελλάδα στην ESA για την Ανθρώπινη και Ρομποτική Εξερεύνηση και είναι υπεύθυνη αποστολής για την ελληνική πλευρά της αποστολής PAM-6, στην οποία ο Αδριανός Γολέμης, Αντεπιστέλλον Μέλος του Κομβου, θα ταξιδέψει ως Mission Specialist στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Κι όμως, την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου η συζήτηση δεν έγινε σε ένα επιστημονικό συνέδριο ή σε ένα κέντρο διαστημικής έρευνας, αλλά στον κινηματογράφο Τριανόν. 
Πριν από την προβολή της ταινίας Uchronia, σε σκηνοθεσία Φιλ Ιερόπουλου, η Ανεζίνα Σολωμονίδου συζήτησε με τον ερευνητή Jacopo Mosesso, την εικαστικό και αρχιτέκτονα Σοφία Ντώνα και τον ηθοποιό και συγγραφέα Macklin Kowal με θέμα «Από τον Marinetti στον Elon Musk: τεχνολογικοί αναχρονισμοί, παρελθοντολάγνοι φουτουρισμοί».
Όταν μια ταινία μπορεί να δημιουργήσει έναν επιστήμονα
Για την Ανεζίνα Σολωμονίδου η σύνδεση κινηματογράφου και διαστήματος είναι και προσωπική. Η ταινία Contact ήταν εκείνη που, όταν ήταν ακόμη πολύ νέα, την έκανε να αγαπήσει το διάστημα και τελικά να ακολουθήσει την επιστήμη.
Δεν θεωρεί την εμπειρία της μοναδική. Πολλοί επιστήμονες και μηχανικοί, όπως ανέφερε στη συζήτηση, επέλεξαν τη διαδρομή τους επειδή μια ταινία ή μια ιστορία που είδαν ως παιδιά, έφηβοι ή ακόμη και ενήλικες άνοιξε μπροστά τους έναν κόσμο που μέχρι τότε δεν είχαν φανταστεί.
Η τέχνη, σε αυτή την ανάγνωση, δεν απεικονίζει απλώς την επιστήμη. Μπορεί να προηγηθεί. Να δημιουργήσει την απορία, την περιέργεια και τελικά την ανάγκη να μάθουμε αν κάτι που μέχρι χθες ανήκε στη φαντασία μπορεί πραγματικά να υπάρξει.
Εδώ αποκτά νόημα και η μετάβαση από το STEM — Science, Technology, Engineering, Mathematics — στο STEAM, με την προσθήκη του A των Arts. Μαζί με την επιστήμη και την τεχνολογία μπαίνουν στη συζήτηση η τέχνη, η δημιουργικότητα και οι ανθρωπιστικές επιστήμες.
Η σχέση αυτή δεν είναι διακοσμητική. Επιστήμη και τέχνη μπορούν να λειτουργήσουν η μία ως ερέθισμα για την άλλη.
Πόσο «science» πρέπει να έχει το science fiction;
Η σχέση επιστήμης και κινηματογράφου έχει όμως και την αντίστροφη κατεύθυνση. Ο κινηματογράφος μάς βοηθά να φανταστούμε το άγνωστο, αλλά η γνώση που αποκτούμε για το Σύμπαν αλλάζει διαρκώς και τα όρια αυτής της φαντασίας.
Η Ανεζίνα Σολωμονίδου έθεσε στη συζήτηση ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: όταν μια ταινία επιστημονικής φαντασίας φαντάζεται ζωή σε άλλους πλανήτες με αποκλειστικά γήινους όρους, μεταφέρει εκεί τις δικές μας παραδοχές για τη βιολογία και τις συνθήκες ζωής. Αρκεί όμως να απομακρυνθούμε ακόμη και σχετικά λίγο από τη Γη για να αντιληφθούμε ότι πολλές από αυτές τις βεβαιότητες δεν είναι αυτονόητες.
Δεν αλλάζει το Σύμπαν· αλλάζει η δική μας αντίληψη γι’ αυτό.
Και όσο περισσότερα μαθαίνουμε, τόσο περισσότερα εργαλεία αποκτά και η επιστημονική φαντασία για να πάει ένα βήμα παραπέρα. Η ίδια εκτίμησε μάλιστα ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση πολύπλοκων φυσικών φαινομένων και, κατά συνέπεια, να εμπλουτίσει και τον τρόπο με τον οποίο φανταζόμαστε άλλους κόσμους.
Ίσως αυτή να είναι τελικά μία από τις μεγάλες αξίες του science fiction: οι ιδέες που κρύβονται μέσα του μπορεί να προηγούνται της πραγματικότητας. Όπως παρατήρησε η Ανεζίνα Σολωμονίδου, πολλές από αυτές μοιάζουν με πράγματα που απλώς «περιμένουν να συμβούν».
Τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία γίνεται εξουσία;
Από τον κινηματογράφο η συζήτηση πέρασε αναπόφευκτα στην ίδια την τεχνολογία — και σε ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα.
Για την Ανεζίνα Σολωμονίδου υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην τεχνολογία ως εργαλείο και στην τεχνολογία ως εξουσία.
Η τεχνολογία χωρίς τη σύνδεση με την επιστημονική γνώση και την επιστημονική ηθική μπορεί να αποκτήσει τεράστια δύναμη. Ιδιαίτερα όταν στα ίδια κέντρα συγκεντρώνονται η τεχνολογία, η πληροφορία, τα δεδομένα και η δυνατότητα επιρροής των κανόνων που διέπουν τη χρήση τους.
Το ερώτημα τότε παύει να είναι μόνο «τι μπορούμε να κάνουμε;».
Γίνεται επίσης: ποιος αποφασίζει τι θα κάνουμε, με ποιους όρους και με ποια ευθύνη;
Και το ερώτημα αυτό δεν σταματά στα όρια της Γης. Αντίθετα, γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον όταν μιλάμε για το μέλλον της ανθρώπινης παρουσίας στο διάστημα.
Αποικισμός ή κατοίκηση του διαστήματος;
Στο σημείο αυτό η Ανεζίνα Σολωμονίδου στάθηκε ιδιαίτερα στη διάκριση ανάμεσα στο colonisation (αποικισμός) και το settlement (εγκατάσταση και κατοίκηση).
Ο αποικισμός δεν είναι μια ουδέτερη λέξη. Η ανθρωπότητα έχει ήδη εφαρμόσει στη Γη μοντέλα κατάκτησης, ιδιοποίησης και εκμετάλλευσης και γνωρίζει τις συνέπειές τους. Το ερώτημα είναι γιατί θεωρούμε ότι η μεταφορά της ίδιας λογικής εκτός Γης θα οδηγήσει αυτή τη φορά σε διαφορετικό αποτέλεσμα.
Η Ανεζίνα Σολωμονίδου ήταν σαφής ως προς τον κίνδυνο: η συζήτηση για τη νέα εποχή της εξερεύνησης του διαστήματος χρησιμοποιεί όλο και συχνότερα τη γλώσσα του αποικισμού, ενώ ήδη γνωρίζουμε από την ιστορία μας πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η λογική.
«Αν δεν έχουμε μάθει από τα λάθη που κάναμε στη Γη, γιατί να περιμένουμε ότι θα συμπεριφερθούμε διαφορετικά έξω από αυτήν;»
Το settlement, αντίθετα, μπορεί να περιγράψει μια άλλη αντίληψη: να εξερευνούμε, να χρησιμοποιούμε ακόμη και να κατοικούμε έναν τόπο χωρίς να θεωρούμε αυτομάτως ότι πρέπει να τον κατακτήσουμε ή ότι μας ανήκει.
Δεν πρόκειται μόνο για διαφορετική ορολογία, αλλά για διαφορετική αντίληψη ως προς το πώς θέλουμε να επεκτείνουμε την ανθρώπινη παρουσία πέρα από τη Γη.
Η διαστημική εξερεύνηση έχει ήδη περιβαλλοντικό κόστος
Και αυτή η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Οι πρώτες συνέπειες αυτής της επέκτασης είναι ήδη ορατές.
Η διαστημική τεχνολογία προσφέρει τεράστια οφέλη: δορυφορικές επικοινωνίες, πλοήγηση, επιστημονική παρατήρηση, μικροδορυφόρους, μεταφορά υλικών στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, ιατρικά και φυσιολογικά πειράματα.
Όμως υπάρχει και το τίμημα.
Με αφορμή ένα ουράνιο φαινόμενο μετά από εκτόξευση Falcon 9 που παρατήρησε τον Αύγουστο του 2026 η εικαστικός και αρχιτέκτονας Σοφία Ντώντα και περιέγραψε στο πάνελ, η Ανεζίνα Σολωμονίδου εξήγησε ότι οι εκτοξεύσεις βαρέων πυραύλων αφήνουν κατάλοιπα και σωματίδια στην ατμόσφαιρα. Παράλληλα, γύρω από τη Γη βρίσκονται ήδη δεκάδες χιλιάδες δορυφόροι και άλλα αντικείμενα, πολλά από τα οποία δεν είναι πλέον ενεργά.
Η ρύπανση, επομένως, δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην επιφάνεια ή στην ατμόσφαιρα της Γης. Επεκτείνεται σταδιακά και στον χώρο γύρω από αυτήν.
Και εδώ επιστρέφει η αρχική σκέψη της Ανεζίνας Σολωμονίδου: έχουμε μία Γη, αλλά έχουμε και ένα ηλιακό σύστημα. Η επέκταση της ανθρώπινης δραστηριότητας προς αυτό δεν σημαίνει ότι οι συνέπειες εξαφανίζονται μόλις περάσουμε τα όρια της ατμόσφαιρας.
Ποιο μέλλον θέλουμε να δημιουργήσουμε;
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα που ενώνει τον κινηματογράφο με το διάστημα να μην είναι μόνο «πώς θα μοιάζει το μέλλον;», αλλά «ποιο μέλλον θέλουμε να δημιουργήσουμε;».
Η επιστημονική φαντασία μάς επιτρέπει να δοκιμάζουμε το μέλλον πριν ακόμη υπάρξει. Να φανταζόμαστε νέες τεχνολογίες, νέους κόσμους και διαφορετικές μορφές ανθρώπινης παρουσίας. Η επιστήμη έρχεται να μας δείξει ποια από αυτά είναι δυνατά — και συχνά να ξεπεράσει ακόμη και τη φαντασία μας.
Αυτό όμως δεν αρκεί.
Γιατί μαζί με το «μπορούμε;» υπάρχει πάντα και το «πρέπει;». Μαζί με την εξερεύνηση, η ευθύνη. Μαζί με την τεχνολογική δυνατότητα, η ανάγκη να αποφασίσουμε πώς θέλουμε να τη χρησιμοποιήσουμε.
Και κάπου εκεί η επιστήμη συναντά ξανά την τέχνη: η πρώτη μας δείχνει τι μπορεί να γίνει· η δεύτερη μας βοηθά να φανταστούμε τι αξίζει να γίνει.
