Όταν η ιστορία γίνεται τρόπος να καταλαβαίνουμε το παρόν
Υπάρχουν συνεντεύξεις που παρουσιάζουν απλώς μια διαδρομή. Και υπάρχουν συνεντεύξεις που, μέσα από μια προσωπική διαδρομή, ανοίγουν μια μεγαλύτερη συζήτηση: για τη γνώση, την κοινωνία, την ηγεσία, την παιδεία, τον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουμε τον κόσμο γύρω μας.
Σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία ανήκει η κεντρική συνέντευξη της καθ. Χριστίνας Κουλούρη στο περιοδικό Women in Business & Science, με τίτλο «Η γνώση του παρελθόντος είναι η βάση και η προϋπόθεση για την αυτογνωσία μας».
Η καθ. Χριστίνα Κουλούρη, Πρύτανις του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, εταίρος του Κόμβου και μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής της δράσης Ai’nclusion για την Τεχνητή Νοημοσύνη, μιλά στην Άννα Γριμάνη για τη διαδρομή της, την ιστορία, τις κοινωνικές επιστήμες, τη θέση των γυναικών σε ρόλους ευθύνης και τη σημασία της κριτικής σκέψης.
Τη συνέντευξη υπογράφει η
δημοσιογράφος Άννα Γριμάνη, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και επίσης εταίρος του Κόμβου. Η δική της δημοσιογραφική ματιά δίνει στη συζήτηση ρυθμό και ανθρώπινη εγγύτητα: φωτίζει όχι μόνο τη θεσμική ιδιότητα της πρυτάνεως, αλλά και τη διαδρομή μιας γυναίκας που έφτασε στη γνώση μέσα από βιβλιοθήκες, δασκάλους, ερωτήματα, επιμονή και διαρκή αναζήτηση.
Ένα περιοδικό για γυναίκες που παράγουν γνώση και αξία
Το Women in Business & Science δημιουργεί έναν χώρο δημόσιου λόγου για γυναίκες που παράγουν γνώση, δημιουργούν αξία και συμβάλλουν ουσιαστικά στην επιστήμη, την επιχειρηματικότητα, τον πολιτισμό και την κοινωνία και δεν περιορίζεται σε μια απλή παρουσίαση προσώπων.
Η επιλογή της Χριστίνας Κουλούρη ως θέμα κεντρικής συνέντευξης έχει, γι’ αυτόν τον λόγο, ιδιαίτερη σημασία. Η ιστορικός και πρύτανις του Παντείου εντάσσεται σε ένα περιβάλλον που αναδεικνύει γυναίκες με έργο, φωνή και δημόσια παρουσία. Όχι ως εξαίρεση, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης πραγματικότητας που χρειάζεται να γίνεται περισσότερο ορατή.
Η ιστορία πέρα από την αποστήθιση
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συνέντευξης είναι η απόσταση που παίρνει η Χριστίνα Κουλούρη από τη σχολική, στενή αντίληψη της ιστορίας. Η ιστορία, όπως προκύπτει από τη σκέψη της, δεν είναι ένας κατάλογος γεγονότων ούτε ένα πεδίο αποστήθισης. Είναι τρόπος ερμηνείας.
Η ίδια θυμάται ότι στο σχολείο δεν την κέρδισε ο τρόπος με τον οποίο διδασκόταν η ιστορία. Την κέρδισαν αργότερα τα κείμενα, οι καθηγητές, η διεθνής βιβλιογραφία, η εμπειρία του Παρισιού, η επαφή με τη γαλλική ιστοριογραφία και η αίσθηση ότι το παρελθόν δεν βρίσκεται πίσω μας σαν κλειστό αρχείο. Βρίσκεται μέσα στο παρόν.
«Η γνώση του παρελθόντος είναι η βάση και η προϋπόθεση για την αυτογνωσία μας»
Αυτή είναι και η ουσία της φράσης που δίνει τον τίτλο στη συνέντευξη: η γνώση του παρελθόντος είναι βάση αυτογνωσίας. Μια κοινωνία που γνωρίζει στρεβλά, επιφανειακά ή εξωραϊσμένα την ιστορία της, κινδυνεύει να καταλάβει λάθος και το παρόν της. Και όταν καταλαβαίνει λάθος το παρόν, σχεδιάζει λάθος το μέλλον.
Από το Παρίσι στο Πάντειο
Η διαδρομή της Χριστίνας Κουλούρη περνά από το Παρίσι και τη Σορβόννη, από βιβλιοθήκες και ανοιχτές διαλέξεις, από τη Σχολή των Annales και από δασκάλους που επηρέασαν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο προσέγγισε την ιστορική επιστήμη.
Στη συνέντευξη περιγράφει εκείνη την περίοδο όχι μόνο ως ακαδημαϊκή εμπειρία, αλλά και ως πνευματική αφύπνιση. Τα μουσεία, τα θέατρα, οι βιβλιοθήκες, οι συζητήσεις και το ίδιο το Παρίσι λειτουργούν ως μέρος μιας διαμόρφωσης που ξεπερνά τα όρια των σπουδών.
Από εκείνη την εμπειρία έως τη σημερινή της θέση ως Πρύτανις του Παντείου Πανεπιστημίου, διακρίνεται μια σταθερή γραμμή: η πίστη ότι οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν ουσιαστικό ρόλο στην κατανόηση της εποχής μας.
Το Πάντειο και η αξία των κοινωνικών επιστημών
Το Πάντειο Πανεπιστήμιο παρουσιάζεται στη συνέντευξη με την πραγματική του διάσταση: Ένα ίδρυμα με ιδιαίτερη ταυτότητα, δεδομένου ότι είναι το μοναδικό μονοθεματικό πανεπιστήμιο στην Ελλάδα αφιερωμένο στις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες.
Η Χριστίνα Κουλούρη αναφέρεται στη δυναμική του, στην εξωστρέφεια, στην έρευνα, στα νέα προγράμματα σπουδών και στη σταθερή σχέση του με την κοινωνία. Η αναφορά αυτή αφορά σε ένα ευρύτερο ερώτημα: ποια είναι η θέση των κοινωνικών επιστημών σε μια εποχή που συχνά μετρά την πρόοδο μόνο με τεχνολογικούς ή οικονομικούς δείκτες;
«Δεν υπάρχει παρόν που να μην περιέχει το παρελθόν»
Η απάντηση που διαπερνά τη συνέντευξη είναι καθαρή. Οι κοινωνικές επιστήμες δίνουν βάθος στην κατανόηση των αλλαγών. Εξηγούν θεσμούς, συμπεριφορές, ανισότητες, ιστορικές συνέχειες και κοινωνικές ρήξεις. Μας βοηθούν να δούμε ότι πίσω από κάθε τεχνολογική ή πολιτική εξέλιξη υπάρχουν άνθρωποι, κοινωνίες και αξίες.
Η σύνδεση με την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη δράση Ai’nclusion
Η συμμετοχή της Χριστίνας Κουλούρη στη Συμβουλευτική Επιτροπή της δράσης Ai’nclusion του Κόμβου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή φέρνει αυτή την οπτική μέσα στον διάλογο για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η συζήτηση για την ΤΝ δεν μπορεί να περιοριστεί στα εργαλεία, στους αλγόριθμους ή στις εφαρμογές. Αφορά στην εκπαίδευση, την ισότητα, τη γλώσσα, την πρόσβαση στη γνώση, τη δημοκρατία, τη σχέση του πολίτη με την πληροφορία και , τελικά, στον κριτικό τεχνολογικό εγγραμματισμό.
Σε αυτό το πεδίο, η ιστορική συνείδηση και η κοινωνική κατανόηση είναι αναγκαίες προϋποθέσεις. Η τεχνολογία αλλάζει γρήγορα. Οι κοινωνίες, όμως, χρειάζονται χρόνο, παιδεία και κριτική σκέψη για να την ενσωματώσουν με τρόπο δίκαιο, συμπεριληπτικό και ανθρώπινο.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αναδείξει η Ai’nclusion: ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να συζητηθεί όχι μόνο ως τεχνολογική δυνατότητα, αλλά και ως κοινωνική υπόθεση.
Ηγεσία χωρίς στερεότυπα
Η συνέντευξη αγγίζει και το θέμα της γυναικείας ηγεσίας, αλλά με τρόπο που αποφεύγει τις εύκολες διακρίσεις. Η Χριστίνα Κουλούρη επισημαίνει ότι δεν υπάρχει «γυναικεία» και «ανδρική» ηγεσία με απλουστευτικούς όρους. Υπάρχει ηγεσία που χτίζει εμπιστοσύνη, αποφεύγει τον εγωισμό, συνεργάζεται, αναλαμβάνει ευθύνη.
Η θέση αυτή έχει αξία, γιατί μεταφέρει τη συζήτηση από την ταυτότητα στην ποιότητα της ηγεσίας. Από το φύλο στον τρόπο άσκησης της ευθύνης. Από την εικόνα στο περιεχόμενο.
Η πρόσφατη εκλογή της στην Academia Europaea έρχεται να προστεθεί σε αυτή τη διαδρομή ως διεθνής ακαδημαϊκή αναγνώριση. Είναι προσωπική διάκριση, αλλά και ένδειξη της παρουσίας της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας στον ευρωπαϊκό χώρο της γνώσης.
Μια συνάντηση με σημασία για τον Κόμβο
Η συνέντευξη της Χριστίνας Κουλούρη στο Women in Business & Science έχει ξεχωριστή σημασία για τον Κόμβο, γιατί φέρνει μαζί τρία στοιχεία που βρίσκονται στον πυρήνα της αποστολής του.
Την επιστημονική αριστεία και τη δημόσια παρουσία της Χριστίνας Κουλούρη. Τη δημοσιογραφική συμβολή της Άννας Γριμάνη, η οποία αναδεικνύει πρόσωπα και ιδέες με κοινωνικό και επιστημονικό αποτύπωμα. Και την εκδοτική φυσιογνωμία ενός περιοδικού που δίνει χώρο σε γυναίκες οι οποίες επηρεάζουν ουσιαστικά τα πεδία στα οποία δραστηριοποιούνται.
Πάνω απ’ όλα, όμως, η συνέντευξη υπενθυμίζει κάτι που αφορά άμεσα την εποχή μας: για να μιλήσουμε σοβαρά για το μέλλον, χρειάζεται να καταλαβαίνουμε το παρελθόν. Και για να αξιοποιήσουμε υπεύθυνα την τεχνολογία, χρειάζεται να κρατήσουμε ζωντανή την κριτική σκέψη, την ιστορική συνείδηση και την κοινωνική ευθύνη.
Σε αυτό το σημείο συναντώνται η ιστορία, η δημοσιογραφία, η εκπαίδευση και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Και σε αυτό το σημείο ο διάλογος που ανοίγει η συνέντευξη αποκτά σημασία πέρα από τις σελίδες ενός περιοδικού.
Διαβάστε τη συνέντευξη εδώ.
