Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο τίμησε τον ακαδημαϊκό και Εταίρο του Κόμβου για τη συμβολή του στη διαστημική επιστήμη. Μια βραδιά με ιστορική αναδρομή, συγκίνηση και μαθήματα για το μέλλον της Γης.
Ο Δρ. Σταμάτης Κριμιζής αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτορας της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026. Η τελετή στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου συγκέντρωσε ανθρώπους της επιστήμης, συνεργάτες και φίλους του, που ήρθαν να τιμήσουν μια διαδρομή συνδεδεμένη με την εξερεύνηση του Ηλιακού Συστήματος.
Από την είσοδό του στην αίθουσα, το κλίμα ήταν θερμό. Οι παρευρισκόμενοι τον πλησίαζαν για να τον χαιρετίσουν και να συνομιλήσουν μαζί του, ενώ ο ίδιος ανταποκρινόταν με ευχάριστη διάθεση και αμεσότητα. Αργότερα, μιλώντας από το βήμα, εξέφρασε τη χαρά και τη συγκίνησή του για την τιμή που του απένειμε το Πολυτεχνείο.
Την τελετή άνοιξαν με χαιρετισμούς ο πρύτανης του ΕΜΠ, καθηγητής Ιωάννης Κ. Χατζηγεωργίου, και ο κοσμήτορας της Σχολής, καθηγητής Απόστολος Χ. Κυρίτσης. Το έργο του τιμώμενου παρουσίασε ο καθηγητής Αλέξανδρος Κεχαγιάς. Ακολούθησαν η αναγόρευση, η ομιλία του καθ. Κριμιζή και η επίδοση του Μεταλλίου του ΕΜΠ από τον πρύτανη.
Η διαδρομή του Σταμάτη Κριμιζή στις διαστημικές αποστολές
Η παρουσίαση του Αλέξανδρου Κεχαγιά έδωσε το ιστορικό βάθος της βραδιάς. Μέσα από αποστολές, ανακαλύψεις και στιγμές από τη ζωή του Σταμάτη Κριμιζή, ξετυλίχθηκε μια πορεία που άρχισε στα πρώτα χρόνια της διαστημικής εποχής και έφθασε έως τις μετρήσεις πέρα από την ηλιόσφαιρα.
Από τη Χίο, ο καθ. Κριμιζής βρέθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα και συνέχισε στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα. Εκεί συνεργάστηκε με τον James Van Allen, τον επιστήμονα που ανακάλυψε τις ζώνες ακτινοβολίας της Γης. Το 1968 εντάχθηκε στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, όπου αργότερα ανέλαβε την ηγεσία του Τομέα Διαστήματος.
Μια διαφάνεια της παρουσίασης μετέφερε το κοινό στην Αϊόβα του 1963: ο Van Allen πρότεινε στον νεαρό ερευνητή να συμμετάσχει στην πρώτη αποστολή προς τον Άρη. Η πρόταση οδήγησε στη συμβολή του στο Mariner 4, που το 1965 πραγματοποίησε την πρώτη επιτυχημένη προσέγγιση του πλανήτη και έστειλε τις πρώτες κοντινές εικόνες του. Ο ανιχνευτής στον οποίο εργάστηκε ο Σταμάτης Κριμιζής συνέβαλε στη διαπίστωση ότι ο Άρης δεν διαθέτει ζώνες ακτινοβολίας αντίστοιχες με εκείνες της Γης. Ακολούθησε το Mariner 5 προς την Αφροδίτη το 1967.
Στην πορεία αυτή ξεχωρίζουν τα Voyager 1 και 2, που εκτοξεύθηκαν το 1977. Ως επικεφαλής του πειράματος μέτρησης φορτισμένων σωματιδίων χαμηλής ενέργειας, γνωστού ως LECP, ο Κριμιζής συνέβαλε στη μελέτη του περιβάλλοντος των μεγάλων εξωτερικών πλανητών. Οι ίδιες αποστολές έφθασαν στη συνέχεια πέρα από την ηλιόπαυση, το όριο της περιοχής όπου κυριαρχεί ο ηλιακός άνεμος, ανοίγοντας τη δυνατότητα άμεσων μετρήσεων στον διαστρικό χώρο. Τα δεδομένα του LECP υπήρξαν καθοριστικά για την αναγνώριση της εξόδου του Voyager 1 από την ηλιόσφαιρα το 2012.
Ένα ακόμη κεφάλαιο ήταν το Cassini στον Κρόνο, με το πείραμα MIMI και την απεικόνιση της μαγνητόσφαιρας μέσω ενεργητικών ουδέτερων ατόμων. Η αναδρομή περιέλαβε επίσης αποστολές όπως το NEAR στον αστεροειδή Έρωτα, το MESSENGER στον Ερμή, το New Horizons στον Πλούτωνα και το Parker Solar Probe προς τον Ήλιο, αναδεικνύοντας τη συμβολή του τόσο στα επιστημονικά όργανα όσο και στην ανάπτυξη διαστημικών προγραμμάτων.
Ιδιαίτερη θέση είχε η χρονική σύμπτωση δύο σταθμών: στις 14 Ιουλίου 1965 το Mariner 4 προσέγγιζε τον Άρη· ακριβώς πενήντα χρόνια αργότερα, στις 14 Ιουλίου 2015, το New Horizons προσέγγιζε τον Πλούτωνα. Ανάμεσα στις δύο ημερομηνίες βρίσκεται μεγάλο μέρος της ιστορίας της πλανητικής εξερεύνησης — και της επιστημονικής ζωής του Σταματίου Κριμιζή.
Ακούγοντας την αναδρομή, είχε κανείς την αίσθηση ότι η ιστορία της διαστημικής εποχής ξετυλιγόταν μέσα από τη ζωή του Σταμάτη Κριμιζή — μια ιστορία που συνεχίζεται. Ο ίδιος παραμένει ενεργός στην έρευνα των Voyager, ενώ οι ομάδες της αποστολής αναζητούν τρόπους να παρατείνουν τη λειτουργία τους, σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκτόξευσή τους. Με τη διαθέσιμη ηλεκτρική ισχύ να μειώνεται, κάθε παρέμβαση απαιτεί προσεκτικές επιλογές: ποια συστήματα θα παραμείνουν ενεργά και πώς θα διατηρηθούν οι πολύτιμες μετρήσεις από τον διαστρικό χώρο.
Ο καθ. Αλέξανδρος Κεχαγιάς ολοκλήρωσε την παρουσίασή του με έναν στίχο από την Οδύσσεια, καλωσορίζοντας τον τιμώμενο ως σύγχρονο Οδυσσέα του Διαστήματος.
Τι μας μαθαίνει το Διάστημα για τη Γη;
Στην ομιλία του, με τίτλο «Μαθήματα από το Διάστημα σχετικά με την Επιβίωση των Επιβατών του Διαστημόπλοιου Γη», ο Σταμάτης Κριμιζής συνέδεσε την εξερεύνηση των άλλων πλανητών με τις συνθήκες που επιτρέπουν τη ζωή στον δικό μας. Η εμπειρία των αποστολών έγινε αφετηρία για μια συζήτηση γύρω από την προστασία της Γης και τις ευθύνες των κατοίκων της. 
Η σύγκριση της Γης με τον Άρη ανέδειξε τη σημασία του μαγνητικού μας περιβάλλοντος. Η μαγνητόσφαιρα είναι η περιοχή όπου κυριαρχεί το μαγνητικό πεδίο ενός πλανήτη και επηρεάζει την κίνηση των φορτισμένων σωματιδίων. Στη Γη αποτελεί σημαντικό στοιχείο της προστασίας από τον ηλιακό άνεμο· ο Άρης διαθέτει πολύ διαφορετικό μαγνητικό περιβάλλον.
Η Αφροδίτη έδωσε το δεύτερο παράδειγμα: μια πυκνή ατμόσφαιρα διοξειδίου του άνθρακα και θερμοκρασίες επιφάνειας περίπου 462 βαθμών Κελσίου. Ο καθ. Κριμιζής παρουσίασε το ισχυρό φαινόμενο του θερμοκηπίου στον γειτονικό πλανήτη και πέρασε στην αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στη γήινη ατμόσφαιρα, συνδέοντας την πλανητική έρευνα με την κατανόηση της κλιματικής αλλαγής.
Από τους δακτυλίους και τους δορυφόρους του Κρόνου έως την ηλιόσφαιρα, η αφήγηση διεύρυνε σταδιακά την κλίμακα. Η ηλιόσφαιρα, η τεράστια περιοχή που δημιουργεί ο ηλιακός άνεμος γύρω από το Ηλιακό Σύστημα, περιορίζει την έκθεσή του στη γαλαξιακή κοσμική ακτινοβολία. Τα Voyager έχουν επιτρέψει τη μελέτη των ορίων της και του περιβάλλοντος πέρα από αυτά.
Οι αποστάσεις έδωσαν και την αφορμή για μια χιουμοριστική στιγμή. Ο καθ. Κριμιζής παρατήρησε ότι ακόμη και οι εξαιρετικοί επιστήμονες του ΕΜΠ δεν έχουν καταφέρει να κατασκευάσουν δορυφόρους που να ταξιδεύουν με την ταχύτητα του φωτός. Η απάντηση που ακούστηκε ήταν πως, τώρα που ανήκει και ο ίδιος στο Πολυτεχνείο, ίσως τα καταφέρουν!
Η ομιλία ολοκληρώθηκε με την παρατήρηση ότι η ανθρωπότητα άνοιξε ταυτόχρονα δύο «κουτιά της Πανδώρας»: την τεχνητή νοημοσύνη και την κλιματική αλλαγή. Η επιβίωση του ανθρώπινου είδους, υπογράμμισε ο Σταμάτης Κριμιζής, εξαρτάται από το πόσο καλά θα διαχειριστούμε και τις δύο.
Στα 88 του, με την έρευνα στην καθημερινότητά του
Η αναγόρευση βρήκε τον Σταμάτη Κριμιζή ενεργό στην επιστήμη που υπηρετεί επί δεκαετίες. Όπως ανέφερε ο ίδιος, στα 88 του χρόνια εξακολουθεί να εργάζεται 60 ώρες την εβδομάδα, προσθέτοντας με χιούμορ ότι η σύζυγός του δεν εγκρίνει αυτόν τον ρυθμό. Τις επόμενες ημέρες πρόκειται μάλιστα να ταξιδέψει ξανά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πολλοί φίλοι, συνάδελφοι και αγαπημένοι άνθρωποι του Σταμάτη Κριμιζή βρέθηκαν στην αίθουσα για να μοιραστούν τη χαρά της αναγόρευσής του. Ανάμεσά τους, οι Εταίροι του Κόμβου Αδριανός Γολέμης, Δώρος Θεοδώρου, Γιώργος Νούνεσης και Άρης Ροζάκης. Παρευρέθηκαν επίσης ο Εμμανουήλ Ράμμος, πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, και ο Ιωάννης Δαγκλής, καθηγητής Διαστημικής Φυσικής στο ΕΚΠΑ. Παρών ήταν και ο δημοσιογράφος Μάκης Προβατάς, που συνεργάστηκε με τον καθηγητή Κριμιζή στο βιβλίο του «Όλα σε μια ζωή — Από τον Ήλιο στον Γαλαξία».
Για τον Κόμβο, η τιμή προς το Ιδρυτικό μέλος και Εταίρο του συνδέεται και με τη συμβολή του στη δράση «Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία του Διαστήματος», της οποίας είναι εισηγητής. Η παρουσία του στην τελετή του ΕΜΠ αποτύπωσε αυτή τη συνέχεια: μια επιστημονική διαδρομή με ιστορικό βάρος, έναν ερευνητή που συνεχίζει να εργάζεται και την προσωπική συγκίνηση για την αναγνώριση του έργου του.
23 Νοεμβρίου 2026, η δράση του Κόμβου “Επιστήμη, τεχνολογία, βιομηχανία του Διαστήματος” συνεχίζεται με συνάντηση εργασίας υπό τον καθ. Σταμάτη Κριμιζή στο πλαίσιο του 4ου Συνεδρίου του Κόμβου. Εγγραφείτε εδώ για συμμετοχή: https://komvos-node.org/eggrafi
