Η παρουσίαση της ΕΛΕΠΟΖ και τα πρώτα επιστημονικά συμπεράσματα
Η εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 3 Απριλίου 2026 στο Αμφιθέατρο του Ιδρύματος Αικ. Λασκαρίδη, με αφορμή τη 2η αποστολή της Ελληνικής Εταιρείας Πολικών Ζωνών στην Ανταρκτική, επικεντρώθηκε στην παρουσίαση της ερευνητικής εργασίας που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της αποστολής, αναδεικνύοντας τη συμβολή των Ελλήνων επιστημόνων σε ένα από τα πιο απαιτητικά πεδία διεθνούς έρευνας. Η Ελληνική Εταιρεία Πολικών Ζωνών (ΕΛΕΠΟΖ) διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη και τον συντονισμό αυτής της προσπάθειας.
Η ελληνική αποστολή στην Ανταρκτική αποτυπώνει τη δυνατότητα της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας να συμμετέχει ενεργά σε διεθνείς αποστολές και να παράγει ουσιαστικό και μοναδικό ερευνητικό έργο σε συνθήκες υψηλής πολυπλοκότητας.
Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν τα πρώτα αποτελέσματα της αποστολής, ενώ αναδείχθηκαν οι δυνατότητες που ανοίγονται για την Ελλάδα σε ένα πεδίο αυξανόμενης διεθνούς σημασίας.
Τι είναι η ΕΛΕΠΟΖ και ποιος ο ρόλος της
Η Ελληνική Εταιρεία Πολικών Ζωνών ιδρύθηκε με στόχο την ανάπτυξη της έρευνας από την Ελλάδα στις πολικές ζώνες και την εν γένει παρουσία της χώρας μας σε αυτές.
Οι βασικοί άξονες δράσης της περιλαμβάνουν:
- ίδρυση Πολικού Ινστιτούτου στην Ελλάδα
- αναβάθμιση της Ελλάδας σε Συμβουλευτικό Μέλος της Συνθήκης της Ανταρκτικής
- αξιοποίηση της γνώσης προς όφελος της ελληνικής ναυτιλίας
- ανάδειξη της κλιματικής ασφάλειας στη Μεσόγειο
- δημιουργία ελληνικής βάσης στην Ανταρκτική
- προώθηση της έρευνας και ελληνικής παρουσίας στην Αρκτική
Οι 2 ως τώρα ελληνικές αποστολές ερευνητριών στην Ανταρκτική αποτελούν το πιο απτό αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής και πραγματοποιήθηκαν χάρη στη συνεργασία με το Βουλγαρικό Ινστιτούτο Ανταρκτικής, που φιλοξένησε το ελληνικό πλήρωμα, και χάρη στη χορηγία της Laskarides Shipping Company Ltd.
Η εκδήλωση
Εισαγωγικές τοποθετήσεις – Το πλαίσιο της Ανταρκτικής
Την έναρξη της εκδήλωσης πραγματοποίησε ο Πρόεδρος της ΕΛΕΠΟΖ, Δρ. Αθανάσιος Μαυραειδόπουλος, ενώ ακολούθησε χαιρετισμός από τον Καθηγητή του ΕΚΠΑ, Δρ. Σεραφείμ Πούλο. Στη συνέχεια, ο Δρ. Βασίλειος Καψιμάλης από το ΕΛΚΕΘΕ ανέπτυξε τη διάσταση της εθνικής στρατηγικής για την πολική έρευνα.
Οι παρεμβάσεις αυτές διαμόρφωσαν το πλαίσιο κατανόησης της σημασίας της Ανταρκτικής:
- ως ηπείρου αφιερωμένης αποκλειστικά στην επιστημονική έρευνα
- ως πεδίου διεθνούς συνεργασίας
- ως κρίσιμου παράγοντα στο παγκόσμιο κλιματικό σύστημα
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη στρατηγική σημασία της πολικής έρευνας για την Ελλάδα και στην ανάγκη μετάβασης σε μια συνεκτική εθνική πολιτική με σταθερή χρηματοδότηση.
Οι ερευνήτριες και η επιστημονική παρουσίαση της αποστολής
Το κύριο μέρος της εκδήλωσης αφιερώθηκε στην παρουσίαση των πρώτων επιστημονικών συμπερασμάτων από τις ερευνήτριες της αποστολής. Η Διονυσία-Χριστίνα Ρηγάτου, ωκεανογράφος – βιολόγος του ΕΚΠΑ, και η Ελένη Κυτίνου, βιολόγος του ΕΛΚΕΘΕ, παρουσίασαν το έργο που υλοποίησαν κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στην Ανταρκτική, όπου έζησαν και εργάστηκαν για 21 ημέρες σε ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες, στο πλαίσιο διεθνούς αποστολής και συνεργασιών με ξένους ερευνητικούς φορείς.
Η παρουσίασή τους, με τίτλο:
«Από το διάστημα ως το βυθό: κατάδυση στο τροφικό πλέγμα της Ανταρκτικής υπό την επίδραση της κλιματικής αλλαγής»,
επικεντρώθηκε στη λειτουργία της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας και στις μεταβολές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.
Αντικείμενο και σημασία της έρευνας
Η έρευνα εξετάζει τη δομή και τη λειτουργία του τροφικού πλέγματος της Ανταρκτικής, από τους μικροοργανισμούς έως τα ανώτερα είδη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει:
- το φυτοπλαγκτόν, που αποτελεί τη βάση της τροφικής αλυσίδας
- το κριλ (krill), το οποίο λειτουργεί ως κρίσιμος ενδιάμεσος κρίκος για την επιβίωση μεγαλύτερων οργανισμών
Οι μεταβολές σε αυτά τα επίπεδα μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρο το οικοσύστημα, αλλά και ευρύτερα το παγκόσμιο κλιματικό σύστημα.
Μεθοδολογία
Η ερευνητική προσέγγιση βασίζεται σε:
- συνδυασμό δορυφορικών δεδομένων και επιτόπιων μετρήσεων
- ανάλυση βιομάζας και βιοποικιλότητας
- οικοσυστημική προσέγγιση
Η διεπιστημονική αυτή μεθοδολογία επιτρέπει την κατανόηση των αλλαγών σε διαφορετικές κλίμακες.
Ιδιαίτερα στοιχεία της αποστολής
- πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά κατάδυση στην περιοχή πλησίον της βάσης της Βουλγαρίας
- συλλέχθηκαν δεδομένα σε περιβάλλοντα υψηλής οικολογικής σημασίας
- καταγράφηκαν περιβαλλοντικές πιέσεις όπως η κλιματική μεταβολή και η ανθρώπινη δραστηριότητα
Τα πρώτα συμπεράσματα δείχνουν ότι τα οικοσυστήματα παρουσιάζουν σημαντική διαφοροποίηση και απαιτούν μακροχρόνια παρακολούθηση. Παράλληλα, μέρος των δειγμάτων που συλλέχθηκαν θα αξιοποιηθεί για περαιτέρω έρευνα σε πανεπιστημιακά ιδρύματα, ενώ προβλέπεται και η ανάλυσή τους σε εξειδικευμένο εργαστηριακό περιβάλλον δωρεάν.
Παρέμβαση Ιδρύματος Λασκαρίδη
Στο κλείσιμο της εκδήλωσης, ο εκπρόσωπος του Ιδρύματος Λασκαρίδη, αποκλειστικού χορηγού της ΕΛΕΠΟΖ, ανέδειξε τον ρόλο της τεχνολογίας και της ναυτιλίας.
Η τοποθέτηση επικεντρώθηκε στη σύνδεση:
- τεχνητής νοημοσύνης
- ναυτιλίας
- επιστημονικής έρευνας
καθώς και στη σημασία συνεργασιών με πανεπιστήμια και διεθνή ιδρύματα όπως το ΜΙΤ, ο Δαίδαλος αλλά και ο Κόμβος.
Αναφορά στον Δρ. Αδριανό Γολέμη
Αξίζει να σημειωθεί ότι μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Εταιρείας Πολικών Ζωνών είναι και το αντεπιστέλλον μέλος του Κόμβου, Δρ. Αδριανός Γολέμης, Επικεφαλής Ιατρός Αποστολών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), καθώς και ο πρώτος Έλληνας που ολοκλήρωσε επιτυχώς τη διαδικασία επιλογής νέων αστροναυτών της ESA και ξεκινά προσεχώς την αντίστοιχη εκπαίδευση αστροναύτη.
Στο πλαίσιο της ερευνητικής του δραστηριότητας, έχει συμμετάσχει σε αποστολή στην Ανταρκτική, όπου έζησε και εργάστηκε για έναν χρόνο σε πλήρη απομόνωση στον Σταθμό Concordia, υλοποιώντας ευρωπαϊκά πειράματα που μελετούν την επίδραση των ακραίων συνθηκών διαβίωσης στον ανθρώπινο οργανισμό και την ψυχολογία.
Συμπεράσματα
Η ελληνική αποστολή στην Ανταρκτική αποδεικνύει ότι παράγεται ήδη σημαντικό επιστημονικό έργο από Έλληνες ερευνητές. Το ζητούμενο πλέον είναι η συστηματική ανάδειξη και αξιοποίησή του ως στρατηγικού πλεονεκτήματος για τη χώρα.
Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Πολιτείας, τόσο στον συντονισμό όσο και στην υποστήριξη των σχετικών πρωτοβουλιών, προκειμένου να διαμορφωθεί μια συνεκτική εθνική παρουσία στις πολικές ζώνες. Η εμπειρία άλλων χωρών της περιοχής, όπως η Βουλγαρία, η οποία διαθέτει δική της βάση στην Ανταρκτική, καταδεικνύει τις δυνατότητες μιας πιο οργανωμένης προσέγγισης.
